BLOG

เมื่อ 'ผู้ก่อการ 2475' ถูกทำให้เป็นตัวร้ายในละครไทย
12 กันยายน 2560 เวลา 09:28 น.
เมื่อ 'ผู้ก่อการ 2475' ถูกทำให้เป็นตัวร้ายในละครไทย

สุดสัปดาห์ที่ผ่านมาผมได้มีโอกาสเข้าร่วมนำเสนอบทความในการประชุมวิชาการระดับชาติ เวทีวิจัยมนุษยศาสตร์ไทย ครั้งที่ 11 จัดโดย มศว.ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) นอกจากได้ขึ้นเวทีนำเสนอวิทยานิพนธ์ที่กำลังเขียนอยู่ ยังได้มีโอกาสร่วมฟังการนำเสนอบทความที่น่าสนใจอีกหลายชิ้น

หนึ่งในชิ้นที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์วัฒนธรรมโดยตรง คือ งานของ ดร.เวฬุรีย์ เมธาวีวินิจ จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งนำเสนอบทความในชื่อ“มองการปฏิวัติสยาม 2475 ผ่านเรื่องเล่าและผู้หญิงในละครโทรทัศน์”

ข้อเสนอของงานชิ้นนี้ช่วยให้เข้าใจสิ่งที่ผู้มีอำนาจกำลังพยายามทำอยู่ในสังคมไทยได้เป็นอย่างดี พวกเขากำลังพยายามปรับภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม โดยการสร้างให้ฝ่ายประชาธิปไตยเป็นตัวร้ายไปจนถึงทำให้ประชาธิปไตย เป็นอุดมการณ์อันไม่พึงปรารถนาของสังคมนี้ 

ผู้ก่อการ 2475” จึงไม่เพียงเป็นตัวร้ายในทางประวัติศาสตร์ แต่เป็นตัวร้ายในโลกละครไปด้วยการเป็นตัวร้ายในทางวัฒนธรรม เป็นของที่น่ากลัวอย่างยิ่งเพราะความพยายามในการผลิตซ้ำภาพเช่นนี้ จะช่วยทำให้อุดมการณ์บางชุดซึมลึกในความรู้สึกนึกคิดของคนไทยไปอีกนาน แม้ว่าจะมีงานวิชาการหลายชิ้นทำลายมายาคติของการปฏิวัติ 2475 ลงไปแล้ว โดยเฉพาะมายาคติที่ว่าด้วยการชิงสุกก่อนห่าม 

อ.เวฬุรีย์ ศึกษาภาพของ “คณะราษฎร” ในละครโทรทัศน์ เธอหยิบบทละครหลายชิ้นขึ้นมาวิเคราะห์ได้น่าสนใจ เช่น เธอพบว่า การปฏิวัติ 2475 และกบฎ ร.ศ.130 ถูกนำเสนอในฐานะตัวร้ายอยู่เป็นระยะในละครโทรทัศน์ คนเหล่านี้ “ไม่เข้าใจอุดมการณ์อย่างแท้จริง” “คนหัวใหม่” “ไม่เข้าใจสังคมไทยดีพอ” “ต้องการเปลี่ยนแปลงผลประโยชน์เพื่อตนและพวกพ้อง” ละครเหล่านี้ช่วยตอกย้ำวาทกรรมชิงสุกก่อนห่ามให้เข้มข้นขึ้น

ละครหลายเรื่องที่เธอศึกษา แม้จะเป็นละครที่มีบริบทอยู่ในยุค 2475 หรือได้รับอิทธิพลจากการปฏิวัติ 2475 แต่เมื่อถูกสร้างในยุคร่วมสมัย ก็มักมีเสียงของคนเสื้อแดง เสียงของการเมืองสีเสื้อ เสียงของการประณามนักการเมืองฝั่งประชาธิปไตยเสียงของการโจมตีคนที่ล้มเจ้า อยู่ในละครเหล่านั้นเสมอ

เช่น สี่แผ่นดิน (2546) หรือฉบับหม่อมน้อย ที่โจมตีระบอบประชาธิปไตย ผ่านบทสนทนาของตัวละครว่าเมื่อเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว บ้านเมืองกลับไม่ได้มีความเท่าเทียมกันอย่างที่คิด ระบบพวกพ้องเส้นสายยังเข้มข้นแม้ในหมู่ผู้ก่อการ , สี่แผ่นดิน เดอะมิวสิคัล (2553,2557,2560) เล่าเรื่องคณะราษฎรในฐานะ “กบฎร้ายแรง” “คนเนรคุณ” และไม่จงรักภักดีต่อสถาบันกษัตริย์ ละครเวทีเรื่องนี้จึงไปไกลมากกว่าการประณามผู้ก่อการ 2475 เพราะมันมีนัยกระทบกลุ่มการเมืองบางกลุ่มในยุคร่วมสมัยโดยตรง

มาลัยสามชาย (2553) มีการโจมตีนักการเมืองฝ่ายประชาธิปไตยผ่านบทสนทนาของตัวละคร เช่น กรณีหยิบคำตอบของ “เฉลิม อยู่บำรุง” เรื่อง “ไอ้ปี้ด”ขึ้นมาล้อเลียนในละคร ,เพชรกลางไฟ (2560) จัดวางภาพของ กบฎร.ศ.130 ว่าตรงข้ามกับความจงรักภักดี ความกตัญญูกตเวที คนหัวนอกที่ไม่เข้าใจสังคมไทยดีพอ แบบที่ผู้ก่อการ 2475 เป็นอยู่

ละครบางเรื่องเมื่อกลับไปอ่านตัวบทนวนิยายจะพบว่าไม่ปรากฎฉากที่เกี่ยวข้องกับการปฏิวัติ 2475 แต่กลับมีการเพิ่มฉากที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ดังกล่าวเข้าไปในละครเช่น ขมิ้นกับปูน (2559) ใช้ลานพระบรมรูปทรงม้าเป็นฉากเริ่ม ตามด้วยเสียงของผู้ก่อการ 2475 ก่อนที่ตัวละครหลักจะอธิบายถึงเหตุการณ์นั้นว่า “มัน(พระที่นั่งอนันตสมาคม) ไม่ใช่ที่ของพ่ออีกแล้ว พ่อไม่อยากเข้าไปรับรู้อะไรทั้งสิ้น มันแปรไปจนสิ้นราก”, แต่ปางก่อน (2560) เพิ่มฉากบทสนทนาระหว่าง “เสด็จในกรมฯ”​ และ “ทหาร” รายหนึ่งซึ่งเป็นภาพตัวแทนของการปฏิวัติ บทสนทนานี้ มีคำว่า “ล้มเจ้า” และพูดถึงการยึดวังโดยพวกทหาร สอดคล้องกับการโจมตีคณะราษฎรในโลกออนไลน์ในช่วงเวลานั้น เรื่องการยึดวังวินด์เซอร์ และทุบสร้างใหม่เป็นสนามกีฬาศุภชลาศัย เมื่อฟังการนำเสนองานชิ้นนี้ ทำให้ผมคิดถึงแนวโน้มของการผลิตงานวัฒนธรรมในสังคมไทยที่อาจจะเกิดต่อไปในระยะยาวได้สองเรื่อง

(หนึ่ง) ผู้ก่อการ และการปฏิวัติ 2475 จะถูกประณามหนักขึ้นในอนาคต แต่ยังคงเปิดโอกาสให้ผู้พลั้งผิดได้สำนึกผิดอยู่เสมอ , เมื่อพิจารณา สี่แผ่นดิน เดอะมิวสิคัล (2560) ฉบับที่ทำการแสดงอยู่ในขณะนี้ แม้จะยังคงมีการประณามผู้ก่อการ 2475 ด้วยวาทกรรมชิงสุกก่อนห่าม แต่ก็มีการเพิ่มประเด็นเรื่องระบบดีแล้ว แต่คนไม่ดีเอง หรือนัยหนึ่ง ระบอบประชาธิปไตยที่ “อั้น” และพวก นำเข้ามาเป็นของดีจริงอยู่ แต่เพราะได้ผู้ปกครองที่เป็นคนโลภ คนมีกิเลสเข้ามาอยู่ในอำนาจ และใช้ระบบในการแสวงหาผลประโยชน์ บ้านเมืองจึงเละเทะ และการปฏิวัติจึงล้มเหลวในที่สุดสำคัญจึงอยู่ที่การหาคนดีเข้ามาปกครองบ้านเมือง

ระบอบประชาธิปไตย จึงเป็นระบอบการปกครองที่ยอมรับได้ ที่เป็นไปได้ในสังคมไทย แต่ต้องพ่วงด้วยเงื่อนไขการเลือกคนดีเข้ามาสู่ระบบ 

บทพูดทำนองนี้ เปิดโอกาสให้ตัวร้าย หรือ ผู้ก่อการ 2475 มีที่ยืนในสังคม มีที่ให้กลับตัวกลับใจ กลับมาเป็นคนไทยที่พึงปรารถนา ถึงที่สุดแนวโน้มการสร้างละครในอนาคตที่เกี่ยวข้องกับ 2475 ตัวละครฝั่งร้ายทั้งหลายจึงมีทิศทางที่จะถูกประณามหนักหน่วงขึ้น แต่ขณะเดียวกันก็จะยิ่งเปิดช่องให้ผู้ก่อการทั้งหลายได้สำนึกผิดง่ายขึ้น เพราะเมื่อการตัดสินใจเลือกปฏิวัติ 2475 เป็นสิ่งผิดพลาดจะมีอะไรดีกว่า ให้ผู้มีอำนาจ มอบช่วงเวลาให้คนผิดทั้งหลายได้ตัดสินใจเลือกใหม่ การเขียนบทละครแบบนี้ยิ่งทำให้ผู้มีอำนาจ หรือตัวละครฝ่ายดีทั้งหลายมีความชอบธรรมในการปกครองมากยิ่งขึ้น

คิดไปคิดมาก็เหมือนกระบวนการปรองดองที่พยายามดึงผู้เห็นต่างทางการเมืองเข้ามาสู่อ้อมกอดในนามความเป็นไทยอย่างที่ปรากฎอยู่ขณะนี้

(สอง) อุตสาหกรรมเพื่อผลิตซ้ำความเป็นไทย : อ.เวฬุรีย์ชี้ว่าที่ภาพของคณะราษฎรเป็นเช่นนี้ก็คงเป็นเพราะละครไทยถูกสร้างโดยผู้ผลิตละครที่สนับสนุนฝั่งอนุรักษ์นิยม,เทคนิค การทำละครที่ต้องสร้างฝั่งร้าย ฝั่งดีให้ชัด เมื่อสังคมไทยมีหน้าตาเช่นนี้ คณะราษฎรจึงถูกผลักให้เป็นตัวร้ายอย่างชัดเจน ไปจนถึง ความเกรงกลัวในเรื่องการเซ็นเซอร์และการแบนละคร ที่ทำให้ผู้ผลิตเลือกเซ็นเซอร์ตัวเอง

จริงอยู่ว่ากฎหมายเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ผู้ผลิตละครต้องผลิตงานแบบที่ได้ไล่เรียงไป แต่ผมอยากชวนคิดต่อว่าเป็นไปได้หรือไม่ ที่ไม่ว่าจะโดยรู้ตัวหรือไม่รู้ตัว อุตสาหกรรมเพื่อผลิตซ้ำความเป็นไทย ได้ไกล่เกลี่ยผลประโยชน์ลงตัวกับผู้มีอำนาจ และโครงสร้างอำนาจ ซึ่งมีทุนและรางวัลอยู่ในมืออย่างไม่จำกัด และของเหล่านี้เองที่ทำให้ภาพของคณะราษฎร รวมถึงฝ่ายประชาธิปไตยในสังคมนี้้ออกมาร้ายอย่างที่ปรากฎอยู่
 

ARCHIVE BLOG

ภูมิทัศน์วัฒนธรรม: เมกาโปรเจคทางวัฒนธรรมมาอีกชิ้น - ช่อง 7 ทุ่มงบรีเมค 'สายโลหิต'ครั้งที่ 4

ภูมิทัศน์วัฒนธรรม: เมกาโปรเจคทางวัฒนธรรมมาอีกชิ้น - ช่อง 7 ทุ่มงบรีเมค 'สายโลหิต'ครั้งที่ 4

สายโลหิต ฉบับปี 2538 ที่นำแสดงโดย “ศรราม เทพพิทักษ์” ในบทขุนไกร และ “สุวนันท์…
ภูมิทัศน์วัฒนธรรม:เพลงของเธอ.... นายกฯของประชาชน

ภูมิทัศน์วัฒนธรรม:เพลงของเธอ.... นายกฯของประชาชน

นายกฯ ที่ไม่ค่อยผลิตงานวัฒนธรรม “ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร” เป็นนายกรัฐมนตรี…
ภูมิทัศน์วัฒนธรรม: ชวนฟัง 'ฝากรักถึงเจ้าผีเสื้อ' เพลงเพื่อ “ไผ่ ดาวดิน”

ภูมิทัศน์วัฒนธรรม: ชวนฟัง 'ฝากรักถึงเจ้าผีเสื้อ' เพลงเพื่อ “ไผ่ ดาวดิน”

ทุน และทางเลือก เมื่อเปรียบเทียบการผลิตงานทางวัฒนธรรมระหว่างฝ่ายประชาธิปไตย…
ภูมิทัศน์วัฒนธรรม : ความทรงจำถึง “สมเด็จพระนางเจ้าฯ” ในบทเพลงเฉลิมพระเกียรติ

ภูมิทัศน์วัฒนธรรม : ความทรงจำถึง “สมเด็จพระนางเจ้าฯ” ในบทเพลงเฉลิมพระเกียรติ

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลปัจจุบัน มีพระราชกระแสรับสั่ง ต่อนายกรัฐมนตรี…
ภูมิทัศน์วัฒนธรรม:66 ปีมานี้ ... เฉลี่ยแล้ว ทุกๆ 6 ปี ชาวไทยจะได้ชมละคร “สี่แผ่นดิน”!!

ภูมิทัศน์วัฒนธรรม:66 ปีมานี้ ... เฉลี่ยแล้ว ทุกๆ 6 ปี ชาวไทยจะได้ชมละคร “สี่แผ่นดิน”!!

ค่ำวันนี้ “สี่แผ่นดิน เดอะมิวสิคัล" จะกลับมาทำการแสดงเป็นครั้งที่ 3 หลังจากประสบความสำเร็จทั้งเงินและกล่อง…

VARIETY PROGRAMMES

JOURNAL JOURNEY

video
EP.2 หลากอารมณ์ในโฮจีมินห์ จากธรรมชาติ ถึงพื้นที่ศิลปะ: FULL EP
JOURNAL JOURNEY สัปดาห์นี้พบกับ “แขก คำผกา” จะพาไปสัมผัสหลากหลายอารมณ์ในโฮจีมินห์...พื้นที่ศิลปะใจกลางเมืองโฮจีมินห์ แล้วก้าวเท้าออกนอกเมือง สู่ธรรมชาติที่มีเสน่ห์ที่แตกต่าง เพลิดเพลินกับอาหารที่ ไชน่าทาวน์ ที่อร่อยไม่รู้ลืม...พบกันได้ใน JOURNAL JOURNEY

THAILAND

ชี้พิรุธเลื่อนถก 'ก.ม.ภาษีที่ดิน' พบสนช.ถือครองเฉลี่ย 42 ล้านต่อราย
พบพิรุธเลื่อนถก 'ก.ม.ภาษีที่ดิน' ชี้สนช.ถือครองที่ดินเฉลี่ย 42 ล้านต่อราย เพจ 'จับตาปัญหาที่ดิน' ชี้ 'กฎหมายภาษีที่ดิน' ถูกเลื่อนประกาศมาถึงสองครั้ง และน่าจะมีการเลื่อนอีกในช่วงต้นปี 2561 เอี่ยวสนช.หรือใหม่ พร้อมยกข้อมูลจาก ป.ป.ช.พบสนช.ถือครองที่ดินเฉลี่ย 42 ล้านต่อราย
TOP
NOW :