จากที่ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ประกาศชุดนโยบายปฏิรูประบบ TCAS ที่หลายฝ่ายจับตามอง ทั้งการตรึงค่าสมัครสอบในอัตราเดิม การสนับสนุนค่าสมัครสอบ A-Level ฟรีสูงสุด 7 วิชา รวมถึงการปรับระบบรอบ Portfolio ผ่านแพลตฟอร์ม “TCASFolio” มาตรฐานกลาง เพื่อลดภาระการทำพอร์ตเกินความจำเป็น และปิดช่องว่างการจ้างทำพอร์ตในเชิงพาณิชย์ที่เอื้อให้เด็กมีฐานะได้เปรียบอย่างไม่เป็นธรรม นอกจากนี้ยังตั้งเป้าจำกัดสัดส่วนรับนักเรียนรอบ Portfolio ไม่เกินร้อยละ 30 โดยเฉลี่ย เพื่อรักษาโอกาสของผู้สมัครทุกกลุ่ม

นโยบายเหล่านี้นับเป็นสัญญาณที่ดี คำถามสำคัญคือ ไทยยืนอยู่ตรงไหนในเวทีโลก และประเทศอื่นเดินหน้าไปถึงไหนกัน

ฟินแลนด์ : เมื่อความเท่าเทียมคือหัวใจ

เมื่อพูดถึงการศึกษาฟินแลนด์มักถูกยกเป็นต้นแบบที่เห็นเป็นรูปธรรม เพราะมหาวิทยาลัยรัฐทุกแห่งในฟินแลนด์ไม่เก็บค่าเล่าเรียน แถมนักศึกษายังได้รับเงินอุดหนุนค่าครองชีพจากรัฐด้วย แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นคือ ฟินแลนด์เพิ่งปฏิรูประบบการคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัยครั้งใหญ่ในปี 2568 ที่ผ่านมา โดยลดจำนวนการสอบข้อเขียนจาก 120 วิชา เหลือเพียง 9 วิชา และหันมาเน้นการพิจารณาผลการเรียนระดับมัธยมปลายแทน ซึ่งเป็นแนวคิดที่ตรงกันข้ามกับความเชื่อที่ว่า ‘ยิ่งสอบมาก ยิ่งยุติธรรม’

สิ่งที่ฟินแลนด์พิสูจน์ได้คือ ความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียนรัฐในฟินแลนด์มีน้อยมากเมื่อเทียบกับประเทศอื่น เพราะรัฐลงทุนให้โรงเรียนทุกแห่งมีคุณภาพใกล้เคียงกัน ทำให้คะแนนจากโรงเรียนสะท้อนความสามารถจริงของผู้เรียน ไม่ใช่ความสามารถของผู้ปกครองในการจ่ายค่าติวเตอร์

เยอรมนี : ‘สายอาชีพ’ คือเส้นทางของคนที่ค้นพบตัวเองไว

เยอรมนีแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในมุมที่แตกต่างออกไป แทนที่จะพยายามให้ทุกคนเข้ามหาวิทยาลัย เยอรมนีทำให้เส้นทางอาชีวศึกษามีศักดิ์ศรีและรายได้ไม่แพ้สายวิชาการ ระบบ Dual Education บวกกับการเรียนในห้องเรียน และการฝึกงานในสถานประกอบการจริง ทำให้ผู้เรียนสายอาชีพมีงานรองรับแทบจะทันทีหลังจบการศึกษา ส่วนในระดับอุดมศึกษา มหาวิทยาลัยรัฐของเยอรมนีก็แทบไม่เก็บค่าเล่าเรียนเช่นกัน

พูดง่ายๆ ก็คือ การลดความเหลื่อมล้ำของประเทศเยอรมนีไม่ได้หมายความว่าต้องส่งทุกคนเข้ามหาวิทยาลัย แต่หมายถึงการทำให้ทุกเส้นทางนำไปสู่ชีวิตที่ดีได้เสมอหน้ากัน

บราซิล : ระบบโควต้าที่ใช้กฎหมายบังคับ

บราซิลเลือกใช้กฎหมาย Law of Social Quotas กำหนดให้มหาวิทยาลัยของรัฐบาลกลางทุกแห่งสงวนที่นั่งครึ่งหนึ่งสำหรับนักเรียนจากโรงเรียนรัฐ กลุ่มชาติพันธุ์ที่เสียเปรียบ และผู้มีรายได้น้อย ซึ่งเป็นนโยบายที่วัดผลได้ชัดเจนและไม่ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของมหาวิทยาลัยแต่ละแห่ง

แน่นอนว่านโยบายนี้ก็มีข้อโต้แย้ง บางฝ่ายมองว่าการกำหนดโควต้าอาจลดมาตรฐานวิชาการ แต่หลักฐานเชิงประจักษ์ชี้ว่าความไม่เท่าเทียมทางการศึกษาในบราซิลลดลงอย่างมีนัยสำคัญนับตั้งแต่บังคับใช้กฎหมายนี้

นโยบาย TCAS ฟรีของไทยจึงเป็นก้าวแรกที่น่าชื่นชม สิ่งที่ควรทำต่อไปคือการทำให้โรงเรียนไทยมีคุณภาพเท่าเทียมกัน ไปจนถึงนโยบายสร้างเส้นทางอาชีพสำหรับเยาวชนที่รู้จักตัวเองไว เช่นหลายนโยบายที่พรรคเพื่อไทยเคยเสนอเอาไว้ตอนหาเสียงเลือกตั้ง

อ้างอิงข้อมูลจาก

https://uwlpress.uwl.ac.uk/newvistas/article/id/252/

https://academic.oup.com/oxrep/article/40/3/642/7907282

https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2025_1a3543e2-en/finland_d8f44a5b-en.html